kwartels, bij Mano

Toen, ten tijde van de teruggetreden vorst Horikawa, men in ’s Majesteits Aanwezigheid elk een onderwerp trok en gedichten aanbood, trok hij ‘Pluimgras’ en offreerde:

                                                Heer Minamoto no Toshiyori

kwartels roepen

rondom de kreek bij Mano

            in de strandwind

rollen golven pluimgras aan:

            avondschemer in de herfst

uzura naku / mano no irie no / hamakaze ni / obana nami yoru / aki no yūgure

　堀河院御時、御前にて各（おのおの）題を探さぐりて歌つかうまつりけるに、薄すゝきをとりてつかまつれる
　　　　　　　　　源俊頼朝臣
うづら鳴なく真ま野ののゝ入いり江えのはまかぜに尾お花ばななゝみよる秋のゆふぐれ

Kin’yō wakashū 3-239 (én Sanboku kikashū 3-414). ‘Prachtriet’ is de min of meer correcte vertaling voor de grassoort susuki 薄 (Miscanthus sinensis), dat één van ‘de zeven herfstgrassen’ (aki no nanakusa 秋の七草) is. Toch gebruik ik hier eigenlijk liever het als botanische term niet bestaande woord ‘pluimgras’, omdat ik het gevoel heb dat die vertaling eerder het gewenste beeld oproept.

Shun’e zei: ‘Een gedicht dat “gewoon” goed is, is als een weefsel met een ingeweven patroon. Een gedicht dat uitzonderlijk verfijnd is, is als een weefsel met een brokaten patroon. De sfeer ervan hangt dan in de lucht. […] In het gedicht van het Hoofd van het Vorstelijk Timmermansbureau [=Toshiyori], “kwartels roepen / rondom de kreek bij Mano / in de strandwind / rollen golven pluimgras aan: / avondschemer in de herfst”, is een onmiskenbaar brokaten patroon aanwezig.’

俊恵云（いはく）、「世の常つねのよき歌は堅かた文の織物のごとし。よく艶エン優すぐれぬる歌は浮うき文の織物を見るがごとし。空に景けい気きの浮うかべる也。＜中略＞ 木む工くの頭かみの歌に
　鶉うづら鳴なく真ま野の入江の浜はま風に尾お花ばな波なみ寄よる秋の夕暮ぐれ
是もまがはぬ浮うき紋に侍るべし。」

Mumyōshō 69. ^{[NKBT 65, p. 88.]} Toshiyori’s zoon, de dichter-monnik Shun’e 俊恵 (1113-1191) wordt hier geciteerd in Naamloze aantekeningen (Mumyōshō 無名抄, ca. 1212) van zijn leerling Kamo no Chōmei 鴨長明 (1155-1216).

Ook Toshiyori was een buitengewoon getalenteerd iemand. Hij dichtte in twee stijlen. Vooral zie je veel van zijn gedichten in de elegante en zachtaardig-simpele stijl. […] Zijn ‘kwartels roepen / rondom de kreek bij Mano / in de strandwind / rollen golven pluimgras aan: / avondschemer in de herfst’ is in die elegante stijl. Toen in de residentie van wijlen de Tsuchimikado-Minister van het Midden een herdenkingsceremonie voor Hitomaro gehouden werd, herinner ik me dat Shakua zei dat het niet makkelijk is een dergelijk gedicht te maken. Zijn toewijding aan de Weg [van de dichtkunst] was diep doorvoeld. Wanneer men gevraagd werd een gedicht te schrijven op een moeilijk thema, dan liet hij de mensen in zijn huishouden [eerst] op dat thema dichten en als daar dan een prikkelend iets uitkwam bewerkte hij dat met de kunde die hij had en zo heeft hij vele prachtige gedichten gemaakt.

又俊頼堪能の者なり。歌の姿二様（やう）によめり。うるはしくやさしき様やうも殊ことに多おほく見みゆ。＜中略＞
　鶉うづら鳴なく真ま野ののゝ入江の浜風に尾お花ばななゝみよる秋の夕ゆふ暮ぐれ
うるはしき姿すがたなり。故土御門内府亭にて影供ありし時、釈阿は、これ程の歌たやすくいできがたしと申しき。道を執したることも深ふかかゝりき。難かたき結むすび題を人の詠よませけるには、家中の物（者）にその題を詠よませて、よき風情を（お）のづからあれば、それを才学にてよくひき直なをして、多おほく秀歌ども詠よみたりけり。

Gotoba-in gokuden. ^{[NKBT 65, p. 144, 145.]} Een ‘herdenkingsceremonie voor Hitomaro’ (eigu 影供, kort voor hitomaro eigu 人丸影供) was een quasi religieus ritueel ter ere van de dichter Kakinomoto no Hitomaro 柿本人麻呂 (?-708?). De ‘Tsuchimikado-Minister van het Midden’ was Go-Toba’s schoonvader, Minamoto no Michichika 源通親 (1149-1202). Shakua 釈阿 was de tonsuurnaam (of wijdingsnaam) van Fujiwara no Shunzei 藤原俊成 (1114-1204). De Teruggetreden Vorst Gotoba 後鳥羽院 (1180-1239) voltooide zijn Mondelinge overleveringen van de Teruggetreden Vorst Gotoba (Gotoba-in gokuden 後鳥羽院御口伝, ca. 1212-1227) in ballingschap.

Soms is het allemaal al eens gezegd.

De foto toont Kurosawa Akira in een still uit de documentaire A.K. (1985) van Chris Marker en toont opnamen temidden van pluimgras of ‘prachtriet’ (susuki) voor de film Ran (1985) van Kurosawa Akira.