zelfs zijn naam is tot volkomen
verdwijnen voorbestemd
na mo kuchihatsuru / mono ni arikeri
名も朽ち果つるものにありけり
als papiervisjes
in woorden huizen, worden dat loze
herinneringen
shimi no sumu / fumi o munashiki / katami nite
紙魚の棲む文をむなしき形見にて
Chikurinshō 6 (‘Liefde 2’ 恋連歌下)-939. Anoniem. ‘Naam’ (na 名) kan ook ‘reputatie’ betekenen. De brief (fumi 文) van een overleden of anderszins uit het leven verdwenen geliefde vergaat door papier vretende insecten. Ook dat fysieke aandenken (katami 形見) is dan weg.
Gisteren hadden we aan de Universiteit Leiden sterauteur Kawakami Mieko 川上未映子 (1976) te gast voor een workshop met studenten Japanstudies. Ook haar Nederlandse vertalers Maarten Liebregts en Maria Smolders waren daarbij aanwezig. Laat gezegd zijn dat dat een groot succes was, waarbij goed voorbereide studenten langdurig in gesprek konden met Kawakami over haar werk.
Kawakami’s roman Alle geliefden van de nacht (Subete mayonaka no koibitotachi すべて真夜中の恋人たち, 2011) werd dit jaar verfilmd door Sode Yukiko 岨手由貴子 (1983) en draait dit jaar op het filmfestival Camera Japan, waar ik die vandaag zag.
(De film wordt nog eens vertoond op 1 oktober a.s., in Amsterdam.)
Roman en film eindigen met een brief die aan veel dingen een einde maakt. Die brief en de liefde die eraan voorafging dienen daarna voor een oefening tot emotioneel afstand bewaren (wat iets anders is dan verdringing), uit zelfbehoud.
Dit korte kettingvers uit de late vijftiende eeuw herlas ik nu in het licht van Kawakami’s roman. Dat kleurt de vertaling.
De foto is een still uit de film All the Lovers in the Night (Subete mayonaka no koibitotachi, 2026) van Sode Yukiko, naar de gelijknamige roman Alle geliefden van de nacht (2011; vert. Maria Smolders, 2024) van Kawakami Mieko.
2 reacties op “papiervisje”
Prachtige gedichten wederom. Als ik het goed begrijp is “katami” met name aandenken aan/van een overledene of ex-geliefde? In het Japans is de lading dan duidelijk.
Dank je. Inderdaad, katami 形見 is een fysiek object dat functioneert als aandenken aan een (doorgaans overleden) persoon. Zo’n object kan trouwens vrij groot zijn: een tuin bijvoorbeeld. De etymologie suggereert dat je in het object de ‘vorm’ (kata) van de persoon ziet (mi), zodat het object als plaatsvervanger voor de persoon optreedt.